Ortaklığın giderilmesi davası nedir?

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu), birden çok kişinin paylı malik olduğu bir malda, paydaşlardan birinin ya da birkaçının mülkiyet ortaklığına son verilmesini istemesidir. Paylı mülkiyetin devamını gerektiren bir sebep yoksa paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Kural 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 698. maddesinde, paylaşma yöntemi ise 699. maddesindedir.

Paylı mülkiyet nedir?

Paylı mülkiyette birden çok kişi, maddi olarak bölünmemiş bir şeyin tamamına belli paylarla malikdir. Başka türlü belirlenmedikçe paylar eşit sayılır. Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir; pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir (TMK m.688).

Ortaklığın giderilmesi istenebilir mi?

Evet, kural olarak paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Ancak şu hâllerde bu hak kullanılamaz (TMK m.698):

• Hukuki bir işlem gereği paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü varsa,
• Paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü varsa.

Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süreyle sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde de bulunulamaz (TMK m.698).

Paylaşma nasıl yapılır?

Paylaşma, malın aynen bölüştürülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüştürülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paydaşlar bu konuda anlaşabilirse, dava açılmadan da paylaşma yapılabilir (TMK m.699/1).

Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir. Bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmezse, eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanır (TMK m.699/2).

Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmedilir. Satışın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi için bütün paydaşların rızası gerekir (TMK m.699/3).

Dava nasıl ilerler?

Anlaşma sağlanamazsa paydaşlardan biri ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Hâkim önce malın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar; bölünemiyorsa ya da bölünme malın değerini ciddi biçimde düşürecekse satış yoluna gider. Satış yapılırsa bedel paydaşlar arasında bölüştürülür (TMK m.699/1).

Sık sorulan sorular

Paydaşlardan biri ortaklığın giderilmesini istemezse ne olur?

Paylı mülkiyetin sürdürülmesini gerektiren bir hukuki işlem ya da malın sürekli bir amaca özgülenmesi yoksa, diğer paydaşlar karşı çıksa da paydaşlardan biri paylaşmayı isteyebilir (TMK m.698).

Mal aynen bölünebilirse yine satılır mı?

Hayır. Hâkim önce aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir; bölünme malın önemli bir değer kaybına yol açacaksa satışa hükmeder (TMK m.699/2–3).

Paydaşlar anlaşırsa dava gerekir mi?

Hayır. Paydaşlar paylaşma biçiminde anlaşırlarsa dava açılmadan da paylaşma yapılabilir; kanun paylaşmayı hem aynen bölüşme hem de satışla gerçekleştirmeye izin verir (TMK m.699/1).

Paylı mülkiyette payımı satabilir miyim?

Evet. Pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir (TMK m.688/3).

Taşınmaz uyuşmazlıklarının diğer konuları için gayrimenkul ve kira hukuku sayfasına bakılabilir.