Menfi tespit davası nedir, ne zaman açılır?

Menfi tespit davası, bir kişinin kendisine yöneltilen bir alacak iddiasına karşı borçlu olmadığının mahkemece tespit edilmesini istediği davadır. Borçlu, icra takibinden önce de takip sırasında da borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1). Davada borçlu lehine karar verilirse takip durur; ödeme yapılmışsa dava istirdat davası olarak sürer.

Menfi tespit davası ne zaman açılabilir?

İİK m.72/1’e göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Dava, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir (İİK m.72).

Takibin durdurulması ve teminat

Menfi tespit davası açıldığında takibin ne olacağı, davanın takipten önce mi sonra mı açıldığına göre değişir:

• Takipten önce açılan dava: Mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir (İİK m.72/2).
• Takipten sonra açılan dava: İhtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (İİK m.72/3).

Dava sonuçlanınca ne olur?

Alacaklı lehine sonuçlanırsa, ihtiyati tedbir kararı kalkar. Hükmün kesinleşmesi hâlinde alacaklı, ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir edilir ve bu zarar yüzde yirmiden aşağı belirlenemez (İİK m.72/4).

Borçlu lehine sonuçlanırsa, derhâl takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine, içeriğine göre ayrıca hükme gerek kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hâle iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine, dava sebebiyle uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir; bu zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz (İİK m.72/5).

Menfi tespit davası ile istirdat davası arasındaki fark

Borçlu, menfi tespit davası kapsamında tedbir kararı almamış ve borcu da ödemişse, davaya istirdat davası olarak devam edilir (İİK m.72/6).

Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, genel hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir. Davacı istirdat davasında yalnızca paranın verilmesi lazım gelmediğini ispata mecburdur (İİK m.72).

Arabuluculuk şartı

Menfi tespit ve istirdat davaları, ticari dava niteliğinde ve konusu bir miktar para olan davalardan sayıldığında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A/1). Bu konu için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısına bakılabilir.

Sık sorulan sorular

Menfi tespit davası icra takibi başladıktan sonra da açılabilir mi?

Evet. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1).

Menfi tespit davası açınca icra takibi otomatik durur mu?

Hayır. Takipten önce açılan davada mahkeme, yüzde onbeşten aşağı olmamak üzere teminat gösterilmesi şartıyla takibin durdurulması için ihtiyati tedbir kararı verebilir. Takipten sonra açılan davada tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez (İİK m.72/2-3).

Borç ödendikten sonra ne yapılır?

Borçlu menfi tespit davası kapsamında tedbir kararı almamış ve borcu da ödemişse, davaya istirdat davası olarak devam edilir (İİK m.72/6).

İstirdat davası için süre var mı?

Evet. İtiraz etmediği veya itirazı kaldırıldığı için borçlu olmadığı bir parayı ödeyen kişi, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde dava açabilir (İİK m.72).

İcra takibinin diğer konuları için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir.