Hangi mal ve gelirler haczedilemez?

Haciz, icra takibinde borçlunun mal ve haklarına el konulmasıdır; ancak her mal haczedilemez. Borçlunun ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayan bazı mallar ve gelirler kanunla koruma altındadır. Hangi malların haczedilemeyeceği 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 82. maddesinde, maaş gibi gelirlerin ancak kısmen haczedilebileceği ise 83. maddesinde düzenlenir.

Hangi mallar haczedilemez?

İİK m.82/1’e göre aşağıdaki şeyler haczolunamaz:

• Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar.
• Mesleği sürdürmek için gerekli eşya: Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedensel çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya.
• Kişisel ve ev eşyası: Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli eşyalar hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası. Bu hüküm 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; önceki metinde aynı amaçla kullanılan birden fazla eşyadan yalnızca biri korunuyordu, güncel metinde ev eşyasının tamamı korunur.
• Tarım ve hayvancılık: Borçlu çiftçiyse kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ve ziraat aletleri; borçlunun ve ailesinin idaresi için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt veren manda veya inek ya da üç keçi veya koyun ve bunların üç aylık yem ve yatakları.
• Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları; borçlu çiftçiyse gelecek mahsul için lazım olan tohumluk.
• Borçlu bağ, bahçe veya meyve ya da sebze yetiştiricisiyse geçimi için zorunlu bağ bahçe ve bu sanat için gerekli alet ve edevat.
• Borçlar Kanunu m.510 uyarınca haczolunmamak üzere kurulmuş ömür boyu irat ve benzeri gelirler.
• Bazı malullük, emeklilik maaşları ile şehit yakınlarına bağlanan maaşlar; bir yardım sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hâllerde bağlanan maaşlar.
• Vücut veya sağlık üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak ödenen paralar.
• Borçlunun haline münasip evi.
• Öğrenci bursları.

Mesleği sürdürmek için gerekli eşya, çiftçi için zorunlu araziler, bağ bahçe ve haline münasip ev gibi bazı bentlerde koruma, borcun bu eşyanın bedelinden doğmaması hâline münhasırdır. Bu bentlerde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır (İİK m.82).

Haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir ve talebin kabulüne ya da reddine karar verir (İİK m.82).

Maaş ve benzeri gelirler kısmen haczedilebilir

Maaşlar, tahsisatlar ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hâsılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar çıkarıldıktan sonra haczedilebilir (İİK m.83/1).

Haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83/2).

Sık sorulan sorular

Evdeki bütün eşyalar haczedilemez mi?

Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli eşyalar hariç; borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (İİK m.82/1-3).

Borçlunun yaşadığı ev haczedilebilir mi?

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez; ancak borcun bu evin bedelinden doğması hâlinde bu koruma uygulanmaz. Evin değeri fazlaysa bedelinden haline münasip bir kısmı borçluya bırakılır (İİK m.82).

Maaşın tamamı haczedilebilir mi?

Hayır. Borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca lüzumlu görülen miktar çıkarıldıktan sonra haciz yapılır; haczolunacak miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).

Öğrenci bursu haczedilebilir mi?

Hayır. Öğrenci bursları haczedilemeyen mallar arasında sayılır (İİK m.82/1-13).

İcra takibinin diğer konuları için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir.