İşe iade davası şartları ve süreleri nelerdir?

İşe iade davası, işverenin geçerli bir sebep göstermeden ya da gösterdiği sebep geçerli olmadan iş sözleşmesini feshettiği işçinin, işe geri alınmasını isteyebildiği davadır. Davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur: işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur. Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (4857 m.20/1).

İşe iade davası açmak için hangi şartlar aranır?

Kanun üç temel şartı birlikte arar (4857 m.18/1):

1. İşyerinde en az otuz işçi çalışması. Aynı işverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.
2. İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması. Altı aylık kıdem hesabında aynı işverenin bir veya farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.
3. İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması.

İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumadan yararlanamaz (4857 m.18/son).

Geçerli sebep nedir, hangi sebepler geçerli sayılmaz?

İşveren, işçinin yeterliliğinden ya da davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Kanun özellikle şu hususların fesih için geçerli sebep oluşturmayacağını söyler (4857 m.18/3):

• Sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlere katılmak,
• İşyeri sendika temsilciliği yapmak,
• İşverene karşı idari veya adli makamlara başvurmak,
• Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş gibi nedenler,
• Kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu doğum öncesi ve sonrası sürelerde işe gelmemek,
• Hastalık veya kaza nedeniyle kanunda öngörülen bekleme süresinde geçici devamsızlık.

İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle yapılacak fesihte, işveren işçinin savunmasını önceden almak zorundadır. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmelidir (4857 m.19).

Süreler nasıl işler?

• Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde. Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir; kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (4857 m.20/1).
• Dava açma: Arabuluculuk anlaşmayla sonuçlanmazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesine dava açılır (4857 m.20/1).
• İspat: Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bunu ispatla yükümlüdür (4857 m.20/2).
• Yargılama: Dava ivedilikle sonuçlandırılır. İstinafa başvurulursa bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir (4857 m.20/3).

Bu süreler kaçırılırsa fesih geçerli kabul edilir. Arabuluculuk şartı, 12 Ekim 2017 tarihli 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile getirilmiştir.

Dava işçi lehine sonuçlanırsa ne olur?

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmalıdır; bu süre içinde başvurmazsa fesih geçerli sayılır (4857 m.21/1, m.21/6).

İşveren başvuru üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemek zorundadır. Bu tazminatı da mahkeme belirler. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir (4857 m.21/1–3). Mahkeme bu tutarları dava tarihindeki ücrete göre parasal olarak belirler (4857 m.21/4).

İşçi işe başlatılırsa, peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı bu ödemeden mahsup edilir (4857 m.21/5). Kıdem tazminatının koşulları için kıdem tazminatı yazısına bakılabilir.

Bu hükümler sözleşmelerle hiçbir şekilde değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir (4857 m.21/son).

Sık sorulan sorular

İşe iade davası için işyerinde otuz işçi şartı nasıl hesaplanır?

Aynı işverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa, işçi sayısı o işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir (4857 m.18).

Arabulucuya başvuru süresi kaçırılırsa ne olur?

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre kaçırılırsa işe iade talebi için arabuluculuk ve dava yolu kullanılamaz; fesih geçerli kabul edilir. Arabulucuya başvurulmadan açılan davanın usulden reddi hâlinde ise ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (4857 m.20/1).

Geçerli sebep olduğunu kim ispatlar?

İşveren. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını söylüyorsa bunu ispatlamak zorundadır (4857 m.20/2).

İşveren işçiyi işe başlatmazsa ne olur?

İşçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir ve mahkemece belirlenen boşta geçen süre ücreti de ödenir (4857 m.21).

İş ilişkisinin diğer konuları için iş hukuku sayfasına bakılabilir.