Fazla çalışma ücreti nasıl hesaplanır?

Fazla çalışma, kanundaki koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli artırılmasıyla ödenir. Kurallar 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinde, çalışma süresine ilişkin esaslar ise 63. maddesindedir.

Haftalık çalışma süresi ne kadardır?

Genel olarak çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Yer altı maden işlerinde çalışanlar için süre günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir (4857 m.63/1).

Taraflar anlaşırsa haftalık normal çalışma süresi günde on bir saati aşmamak şartıyla farklı dağıtılabilir. Bu durumda iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilir (4857 m.63/2). Denkleştirme uygulanan işyerlerinde, ortalama haftalık süre normal süreyi aşmıyorsa bazı haftalarda 45 saatin üstüne çıkılması fazla çalışma sayılmaz (4857 m.41/1).

Fazla çalışma ücreti nasıl hesaplanır?

Her bir fazla çalışma saati için ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli artırılmasıyla bulunur (4857 m.41/2).

Basit bir örnek: saat ücreti 200 TL olan bir işçi bir haftada 50 saat çalışmışsa 5 saat fazla çalışma yapmıştır. Her bir fazla çalışma saatinin ücreti 200 TL × 1,5 = 300 TL olur; haftalık fazla çalışma ücreti 5 × 300 = 1.500 TL’dir.

Fazla sürelerle çalışma nedir?

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, ortalama haftalık çalışma süresini aşıp kırk beş saate kadar yapılan çalışmalara “fazla sürelerle çalışma” denir. Bu çalışmalarda her saat için ücret, normal saat ücretinin yüzde yirmi beş artırılmasıyla ödenir (4857 m.41/3).

Zamlı ücret yerine serbest zaman kullanılabilir mi?

Evet. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretinde kesinti olmadan kullanır (4857 m.41/4–5).

Fazla çalışmanın sınırları nelerdir?

• Yıllık üst sınır: Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz (4857 m.41).
• İşçinin onayı: Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir (4857 m.41).
• Yasak olan işler: Sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Yer altı maden işlerinde ise 42. ve 43. maddelerde sayılan hâller dışında fazla çalışma yaptırılamaz (4857 m.41).

Fazla çalışma ücreti alacağında zamanaşımı

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 m.32/son). Fazla çalışma ücreti de ücret alacağı niteliğindedir.

Sık sorulan sorular

Yıllık en fazla kaç saat fazla çalışma yapılabilir?

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz (4857 m.41).

Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir mi?

Evet. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir (4857 m.41).

Fazla çalışma yerine izin verilebilir mi?

İşçi isterse zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Bu süre altı ay içinde kullanılır (4857 m.41).

Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma arasındaki fark nedir?

Fazla çalışma haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır ve yüzde elli zamlı ödenir. Fazla sürelerle çalışma ise sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışmadır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir (4857 m.41).

İş ilişkisinin diğer konuları için iş hukuku sayfasına bakılabilir.