Uzlaştırma nedir, hangi suçlarda uygulanır?

Uzlaştırma, bir suç iddiasıyla başlayan ceza soruşturmasında şüpheli ile mağdurun, bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasıdır. Taraflar anlaşır ve şüpheli üstlendiği edimi yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; yani dava açılmaz. Kural 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 253. maddesindedir.

Hangi suçlarda uzlaştırma yapılır?

Kanun üç grup suçta uzlaştırma girişiminde bulunulmasını ister (CMK m.253/1):

• Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
• Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın sayılan bazı suçlar. Türk Ceza Kanunu’ndaki bu suçlar arasında kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç) ve taksirle yaralama, tehdit (birinci fıkra), konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç), dolandırıcılık, suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması ile ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgilerin açıklanması yer alır.
• Adli süreçteki çocuklar bakımından, mağdurun ya da suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması şartıyla, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

Diğer kanunlardaki suçlar için, şikâyete bağlı olanlar hariç, uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için kanunda açık hüküm bulunmalıdır (CMK m.253/2). Listeler kanun değişiklikleriyle sık güncellendiğinden, belirli bir suç için güncel metne bakmak gerekir.

Hangi suçlarda uzlaştırma yapılamaz?

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK m.123/A) ve hakaret suçunda (TCK m.125) uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse de uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK m.253/3).

Bu düzenleme de değişmiştir: önceki metinde hakaret için yalnızca belirli bir fıkra anılırken, 2025 tarihli değişiklikle ifade “hakaret suçu (madde 125)” olarak genişletilmiştir.

Süreç nasıl işler?

Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabi ise ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı, şüpheliye ve mağdura ya da suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur (CMK m.253/4).

Teklif yapıldığında kişiye uzlaşmanın niteliği ve kabul ya da reddetmenin hukuki sonuçları anlatılır (CMK m.253/5). Teklifi alan kişi, teklifin kendisine yapılmasından itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Bu süre 2024 tarihli bir değişiklikle üç günden yediye çıkarılmıştır (CMK m.253/4).

Uzlaştırmacı, dosya belgelerinin örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (CMK m.253/12). Müzakereler gizli yürütülür; şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Taraflardan biri müzakerelere katılmaktan kaçınırsa uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (CMK m.253/13). Müzakereler sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma, kovuşturma ya da davada delil olarak kullanılamaz (CMK m.253/20).

Uzlaşma sağlanırsa ne olur?

Şüpheli edimini derhâl yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edimin ileri bir tarihe bırakılması, taksitlendirilmesi veya sürekli olması hâlinde ise kamu davasının açılması ertelenir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri sonradan yerine getirilmezse kamu davası açılır (CMK m.253/19).

Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüpheli edimini yerine getirmezse uzlaşma raporu veya belgesi, İcra ve İflas Kanunu m.38’de sayılan ilam niteliğindeki belgelerden sayılır (CMK m.253/19).

Uzlaşma teklifi reddedilirse ne olur?

Teklif reddedilse bile taraflar uzlaştıklarını gösteren bir belgeyle, en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilir (CMK m.253/16). Savcı, uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse belgeyi muhafaza eder (CMK m.253/17). Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa yeniden uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/18).

Uzlaştırma girişimi ya da teklifin kabulü, suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir (CMK m.253/8).

Sık sorulan sorular

Uzlaştırma teklifini kabul etmek zorunlu mudur?

Hayır. Teklif kabul edilmek zorunda değildir; ancak teklifin yapılmasından itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).

Uzlaştırmada anlaşma sağlanırsa dava açılır mı?

Şüpheli edimini derhâl yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir ve dava açılmaz. Edim ileri tarihe bırakılmışsa kamu davasının açılması ertelenir (CMK m.253/19).

Uzlaştırma sürecinde söylenenler dava sırasında aleyhime kullanılabilir mi?

Hayır. Müzakereler sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturmada, kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz (CMK m.253/20).

Uzlaştırma müzakerelerine avukat katılabilir mi?

Evet. Müzakerelere şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir (CMK m.253/13).

Ceza soruşturmasının diğer aşamaları için ceza hukuku sayfasına bakılabilir.